واپسین نفس های قلعه رودخان شنیده می شود
قلعه رودخان که در جنوب غربی فومن قرار داد و با قدمتی کهن از زمان ساسانیان تاکنون برافراشته باقی مانده، در معرض نابودی است. اگرچه طی سالیان گذشته در معرض طوفان و سرما و بادهای سرد ارتفاعات گیلان آبدیده شده اما اکنون آخرین نفسهای خود را میکشد.
اعتبارات میلیاردی
مدیر پایگاه منظر تاریخی فرهنگی قلعه رودخان در گفتوگو با همشهری میگوید: اعتبارات کمی به مرمت بناها تعلق میگیرد، به طوری که پس از چندین سال پیگیری، در سال جاری اعتباری به میزان ۸۵ میلیون تومان برای مرمت قلعه در اختیار میراث فرهنگی گیلان قرار گرفت. با این مبلغ فقط ۳ برج که وضعیت بسیار نامطلوبی داشتند، مرمت شدند، اما بارها به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری وضعیت خطرناک و بحرانی برجهای قلعه را اطلاع داده ایم.
به گفته «شهرام رامین» این میزان اعتبار بیشترین اعتباری است که در سالهای گذشته برای مرمت بناهای تاریخی به گیلان تخصیص یافته است!
این باستان شناس از وضعیت بحرانی و در حال تخریب ۴۰ برج و بارو قلعه ابراز نگرانی میکند و ادامه میدهد: اگر وضعیت کنونی قلعه مورد توجه قرار نگیرد و مرمت نشود تا ۵ سال آینده اثری از قلعه رودخان در گیلان باقی نخواهد ماند به طوری که در حال حاضر به دلیل وضعیت بحرانی قسمت شرقی قلعه، مجبور به بستن آن و جلوگیری از ورود گردشگران به قلعه شده ایم. بنا بر آنچه وی اعلام میکند چند سال پیش میزان اعتباری که برای مرمت کامل قلعه برآورد شده بود، ۲ میلیارد تومان تعیین شد، اما این باستان شناس معتقد است که با گذشت چند سال و وضعیت بحرانی کنونی قلعه اکنون مرمت قلعه به بیش از ۵ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد تا بتوان مانع از فروریختن برج و باروهای آن شد.اگرچه در سالهای گذشته مرمتهای مختصری در قلعه رودخان رخ داده که حرف و حدیثهایی در خصوص اجرای غیر اصولی آن دهان به دهان میچرخد، اما رامین اصولی بودن مرمتها را تایید میکند و میگوید: مرمتهای داخل قلعه به ۸ سال پیش بر میگردد که کاملا درست و اصولی اجرا شده است.
واریز درآمد قلعه رودخان به خزانه دولتی
آیا قلعه رودخان میتواند از ظرفیت گردشگران خود برای مرمت بهره مند شود؟ پاسخ این سوال منفی است. تمامی درآمدی که از محل فروش بلیت قلعه به گردشگران دریافت میشود به خزانه دولت ریخته میشود و سهمی از این بابت به قلعه تعلق نمیگیرد.
بنا برآنچه رامین اعلام میکند در تابستان به طور میانگین ۶۰ تا ۷۰ هزار گردشگر از قلعه بازدید میکنند. قلعه ای که رو به تخریب است. از سویی پلههای اطراف آن که حدود ۲۰ سال پیش بدون نظر اصولی کارشناسان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری توسط اداره کل منابع طبیعی ساخته شده، خود به تهدیدی برای جان گردشگران تبدیل شده است.
با وجود چنین وضعیتی و اینکه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به تنهایی از عهده مرمت و حفاظت از قلعه برنمیآید، فرصت بهره مندی از بخش خصوصی تنها راه چارهای است که به نظر میرسد. سیاستی که سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مدنظر دارد تا بر اساس آن، بناهای تاریخی را برای احیا و در عین حال سرمایهگذاری به بخش خصوصی واگذار کند.
در گیلان نیز کاروانسرای شاه عباسی (لات) و حمام حاجی رشت، تی تی در سیاهکل و چند بنای تاریخی دیگر برای واگذاری به بخش خصوصی به مزایده گذاشته شده است. بیشک تعریف بسته سرمایه گذاری که بتواند برای سرمایه گذاران جذاب باشد و در عین حال بناهای در معرض تخریب را نجات بخشد، میتواند راهکار قابل توجهی برای بنایی همچون قلعه رودخان نیز باشد.
لزوم واگذاری مرمت قلعه به بخش خصوصی
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان بر سیاست واگذاری بناهای تاریخی به بخش خصوصی تحت ضوابطی مهر تایید میزند و میگوید که هنوز برای بنای قلعه رودخان چنین تصمیمی گرفته نشده است.
«حمیدرضا آذرپور» در گفت و گو با همشهری اظهار میکند: قلعه رودخان در فهرست واگذاری به بخش خصوصی نیست و در تلاش هستیم پس از ثبت ماسوله در فهرست جهانی یونسکو، قلعه رودخان را به عنوان دومین کاندیدای گیلان برای ثبت در فهرست تحت حمایت یونسکو معرفی کنیم.
البته پرونده ثبت ماسوله در فهرست یونسکو سالهاست که در گیر و دار مسائل مختلف همچنان بر زمین مانده و بارها وعده ثبت آن در فهرست یونسکو به مردم گیلان داده شده است، اما معاون گردشگری گیلان از به جریان افتادن دوباره پرونده ثبت ماسوله در فهرست یونسکو خبر میدهد و اهمیت کاندیدا شدن قلعه رودخان برای ثبت در این فهرست را همان تهدید تخریب آن در آینده نزدیک عنوان میکند.
آذرپور میگوید: قلعه و همچنین فضای طبیعی اطراف آن از لحاظ گردشگری ظرفیت قابل توجهی برای گیلان محسوب میشود و در صورت ثبت در فهرست یونسکو نیز میتواند به عنوان ظرفیت بسیار ویژه ای برای جذب گردشگران خارجی مطرح شود.
به گفته وی به همین دلیل است که هنوز قلعه رودخان در فهرست واگذاری به بخش خصوصی قرار نگرفته است. آذرپور قرار گرفتن قلعه در فهرست واگذاری به بخش خصوصی برای توسعه گردشگری و بهره مندی از فرصت گردشگری آن در آینده نزدیک را دور از انتظار نمیداند و میافزاید: ممکن است در آینده، قلعه رودخان نیز یکی از بناهایی باشد که در راستای توسعه گردشگری برای واگذاری به بخش خصوصی به مزایده گذاشته شود.
وی به مشارکت اداره کل منابع طبیعی برای معرفی بستههای سرمایه گذاری حرائم قلعه اشاره و بیان میکند: فضا و حریم قلعه از زیباییهای طبیعی بسیاری برخوردار است که فرصت سرمایه گذاری قابل توجهی را در عرصه قلعه مهیا میکند و نیاز است که همکاری و تعامل بین میراث و منابع طبیعی برای بهبود وضعیت گردشگری قلعه رودخان صورت گیرد.
مدیران پاسخ دهند
به نظر میرسد اگر پیش بینی مدیر پایگاه فرهنگی قلعه رودخان را جدی بگیریم باید منتظر فروریختن برجهای قلعه رودخان طی چند سال پیش رو باشیم.
در صورتی که توجه به مرمت و ظرفیت گردشگری قلعه رودخان فرصتی است که میتواند توسعه صنعت گردشگری را برای گیلان به ارمغان آورد، اشتغالزایی را نیز برای ساکنان منطقه نیز به همراه میآورد.
اگرچه معمولا در فضاهای تاریخی همچون بناهای تاریخی شهرهایی چون کاشان، اصفهان و تخت جمشید در شیراز همواره فروش صنایع دستی، محصولات فرهنگی مرتبط با تاریخ منطقه سبب اشتغالزایی و جلب گردشگران بیشتری به این بناها و آثار شده اما این ظرفیت نیز در سالهای گذشته در قلعه رودخان موقتی بوده است،به همین دلیل از این محل نیز سودی عاید قلعه نشده است. اینها مواردی است که مدیریت این بنای تاریخی باید در برابر آن پاسخگو باشد.
قلعه رودخان با وجود سالها مقاومت در گذر زمان، نفسهای آخر خود را میکشد و در صورتی که ضرورت مرمت و حفظ آن مورد بی توجه قرار گیرد، دیگر قلعه ای برای گیلان باقی نمیماند. شاید باید پیش از آنکه دیر شود و برج و باروهای قلعه فرو ریزد، همتی اساسی برای حفظ آن به خرج داد.
منبع: همشهری گیلان؛ مائده اسفندمز
