پایگاه خبری و تحلیلی عصر صادق
http://asresadegh.ir

انتقال آب دریای کاسپین

عصرصادق؛ واژه دریا در ترمینولوژی با سخاوت همنشین شده است و همین نزدیکی مفهومی بنظر بلای جان کاسپین شده است . پس از فاضلاب های صنعتی که سالها تیشه به ریشه گونه های گیاهی و جانوری سواحل کاسپین می زد امروز پروژه انتقال آب که در موارد گذشته نشان داده شده است که تجربه موفقی نیست قرار است هرچه دریا و دریاچه هست از دست و دل بازی خود پشیمان کند . 

مدت هاست که در اذعان عمومی به لطف لایحه ی دولت ، طرح انتقال آب دریای کاسپین به استان سمنان مطرح می شود . در گذشته انسان هایی که در مناطق بیابانی زندگی می کردند با ابزار آلات محدودی که در اختیار داشتند و به یاری دانش تجربی خویش با حفر قنات آب را برای استفاده به فرسنگ ها دور تر از منابع آبی آورده و در دسترس قرار می دادند . با گسترش علوم ، تکنولوژی نیز به صورت تصاعدی توسعه و تکامل یافت و این همه آدمی را توانمند ساخت تا کارها بکند کارستان ، از این جمله کارهای بزرگ و بلند پروازانه ، مدیریت منابع آب و انتقال آب از حوزه ای به حوزه ی دیگر است . اما نباید فراموش کرد پتانسیل ها و منابع طبیعی با وجود تجدید پذیری ، محدود اند .
طرح های انتقال آب به استانهای کم آب کشور هم سابقه طولانی دارد . وزارت نیرو و زیر مجموعه اش سازمان آب منطقه ای مسئول مستقیم مدیریت منابع آبی بوده است و طرح های بسیاری را اجرا کرده اند اما در مورد بسیاری از این طرح ها مانند طرح انتقال آب به استان کرمان ، طرح انتقال آب زاینده رود به یزد ،شور شدن آب شیرین کارون با احداث سد گتوند و … همواره سوالاتی مطرح بوده که عمدتا بدون پاسخ مانده اند و حالا در دولت دهم طرح غیر علمی انتقال آب دریای کاسپین به استان سمنان به عنوان طرح بزرگ ملی کلید خورده است . غیر علمی بودن این طرح به جهات مختلف قابل احراز است و یکی از آنها اختلاف ارتفاع بین سطح دریای کاسپین و استان سمنان است که به سه هزار متر می رسد . دریای کاسپین در سمت ایران حدود ۵۹ – و در سمنان ۱۱۹۰+ فوت اختلاف سطح دارند . در چنین شرایط ناهمواری ، انتقال آب نیازمند صرف انرژی بالایی است . به راستی چه الکترو پمپ هایی و با چه شرایط تامین و نگهداری و با کدام برق باید این آب را از سلسله جبال البرز شمالی عبور دهند تا به سمنان برسانند؟
همچنین وجود ریزگسل های فوق العاده فعال و لرزه زا در دامنه ی شمالی و جنوبی و حتی مرکز رشته کوه های البرز و گسل های دامغان ، البرز شمالی ، فیروز کوه ، گدوک ، چاشم و سایر گسل های فعال موجود که پیامد آن ها زلزله های مستمر و قریب به یقین احتمال هرگونه برنامه ریزی برای اجرای این پروژه را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد . برای نمونه برخی از پروژه های اجرا شده در استان سمنان مثل کانال های انتقال آب سیمین دشت به گرمسار صدمات بسیاری را در اثر زلزله های خیلی خفیف تا بزرگ در مقیاس ریشتر و نیز حرکات تکتونیکی زمین متحمل شده اند .
از طرفی یکی از اهداف اجرای این طرح تامین آب شرب و کشاورزی در استان سمنان اعلام شده است که با توجه به شوری آب دریای کاسپین نیاز به شیرین کردن این آب وجود دارد شیرین کردن آب شور با روش تقطیر یا فیلتراسیون از گرانترین و خسارت بار ترین روش ها به محیط زیست قلمداد می شود . مطابق برآوردها هزینه ی انتقال هر مترمکعب آن به شرط برخورداری از دانش روز بین ۱ تا ۲/۴ دلار پیش بینی شده است . آیا آبی با چنین قیمت برای کشاورزی ما مقرون بصرفه است؟ ضمنا غلظت خروجی آب شیرین کن ها ۵۰ گرم در لیتر یعنی ۴ برابر شوری معمولی دریای خزر است که پیش بینی می شود سالانه چیزی در حدود ۶ میلیون تن نمک وارد آب دریای کاسپین نماید . به علاوه اجرای این طرح در مسیر انتقال ، شبکه ی انتقال با رودخانه هایی تقاطع دارد که محل تردد و تخم ریزی ماهیان هستند که سیکل زیستی گونه ها را تهدید جدی میکند .
استانی که کم تراکم ترین استان کشور از نظر جمعیتی (۵۷۰ هزار نفر) است با لایحه ی غیر کارشناسی دولت از دریای کاسپین در صورتی طلب آب می کند که راندمان آبیاری در بخش کشاورزی آن ۳۵ درصد است و اگر فقط یک پنجم اراضی کشاورزی استان را بتوان به سامانه آبیاری تحت فشار مجهز کرد سالانه ۱۱۰ میلیون مترمکعب در این بخش صرفه جویی می شود و این بیش از دو برابر مقدار آبی است که قرار است از دریای کاسپین به استان سمنان منتقل شود ! ! !
با توجه به مجموعه تحلیل های متفاوت و علمی به نظر می رسد در مورد تامین آب مورد نیاز سمنان لازم است مسائل جدی کارشناسانه و مدیریتی را در نظر گرفت و شایسته است در مطالعات پروژه های آبی بر خلاف گذشته بسیاری از تعصبات را کنار گذاشت و با تکیه بر علم و دانش روز ، دولت تجدید نظر جدی در خصوص این طرح و جایگزین کردن روش های بهتر با آن برای حل بحران کم آبی استان سمنان نمایند و از اجرایی شدن این پروژه و تکرار فاجعه ای دیگر در مدیریت منابع آبی جلوگیری گردد / پایان
نویسنده /محمد رضا نعمتی

انتشار یادداشت‌های منتشر شده توسط  پایگاه خبری عصرصادق  به معنای تائید محتوای آن  توسط این پایگاه خبری نیست و صرفاً  این پایگاه منعکس کننده نظرات گروه‌ها و فعالین اجتماعی فرهنگی سیاسی است. [1]